Omdlenia

Omdlenie jest to krótkotrwała, ustępująca samoistnie utrata przytomności i napięcia mięśniowego(co doprowadza do upadku). Omdlenia powodowane są niedotlenieniem mózgu wskutek zmniejszenia przepływu krwi przez mózg. Powrót świadomości zwykle następuje w ciągu kilkunastu sekund,sporadycznie dłużej. Omdlenia mogą wystąpić w każdym wieku, częstsze są u osób starszych. Według niektórych autorów nawet 40% zdrowej populacji doświadcza przynajmniej jednego omdlenia.

Przyczyny omdleń
• Przyczyny łagodne są najczęstsze i związane zwykle z chwilowym zaburzeniem regulacji ciśnienia tętniczego krwi i częstości rytmu serca – ciśnienie tętnicze jest bardzo niskie („spada” nagle), a akcja serca jest wolna. Te omdlenia nazywa się wazowagalnymi.
• Bardziej groźne omdlenia związane są z chorobami serca - omdlenia te nazywa się kardiogennymi.
Omdlenia odruchowe:
• Omdlenia wazowagalne:
o wyzwalane silnym emocjonalnym dyskomfortem (strach, ból, instrumentacja, zawłaszcza przy dużych tętnicach, widok krwi)
o wyzwolony obciążeniem ortostatycznym.
• Omdlenia sytuacyjne
o kaszlowe
o wywołane stymulacją ze strony układu pokarmowego (np. połykanie, defekacja, ból trzewny).
o mikcyjne
o powysiłkowe
o poposiłkowe
o inne (wywołane śmiechem, grą na instrumentach dętych, podnoszeniem ciężarów)
• Zespół zatoki szyjnej
• Formy atypowe bez ewidentnego czynnika spustowego lub o nietypowym przebiegu.
Omdlenia związane z niedociśnieniem ortostatycznym
• Pierwotna niedomoga autonomiczna: Zespół Shy'a-Dragera, zanik wieloukładowy, choroba Parkinsona, otępienie z ciałami Lewy'ego
• Wtórna niedomoga autonomiczna w cukrzycy, amyloidozie, mocznicy, uszkodzeniach rdzenia kręgowego.
• Polekowa ortostatyczne niedociśnienie: alkohol, leki wazodylatacyjne, diuretyki, fenotiazyny, antydepresanty.
• Zmniejszenie krążącej objętości krwi: krwotoki, biegunki, wymioty itd.
Omdlenia kardiogenne (sercowo-naczyniowe)
• Zaburzenia rytmu jako pierwotna przyczyna.
o Choroba strukturalna serca
o inna: zatorowość płucna, ostre rozwarstwianie aorty, nadciśnienie płucne.

Omdlenia u dzieci i młodzieży

Omdlenie jest nagłą, krótkotrwałą utratą przytomności, towarzyszy jej obniżenie napięcia mięśni szkieletowych zwykle powodujące upadek. Incydent utraty przytomności zawsze jest niepokojącym objawem dla pacjenta i jego otoczenia. Często omdlenie poprzedzone jest objawami prodromalnymi jak: zblednięci, nadmierna potliwość, nudności, zawroty głowy, nagłe osłabienie, zaburzenia widzenia, mroczki przed oczyma. Przyczyną objawów prodromalnych czy utraty przytomności jest znaczne obniżenie lub zatrzymanie mózgowego przepływu krwi. U dzieci i młodzieży omdlenia mogą być spowodowane wieloma przyczynami, najczęściej są łagodne, ale zdarzają się również groźne, doprowadzające do nagłego zgonu. Najistotniejszym problemem klinicznym jest wyselekcjonowanie tej niewielkiej grupy pacjentów z wysokim ryzykiem nagłej śmierci. Ustalenie przyczyny omdleń zwykle jest trudne i wymaga wielu badań, zwłaszcza, gdy występują sporadycznie. Rozpoznanie jest łatwiejsze, gdy incydenty pojawiają się często.
Przyjmuje się, że około 15% dzieci i młodzieży miało przed ukończeniem 18 roku życia przynajmniej jeden epizod omdlenia, występowanie jest częstsze dziewcząt w wieku 15 - 19 lat. Pacjenci z omdleniami to 0, 126% (125, 8: 100000) zgłaszających się do lekarzy w poradniach i 3% w izbach przyjęć, stanowią 1 - 6% przyjętych do szpitala.
W populacji dzieci i młodzieży najczęstsze są omdlenia neurokardiogenne (wazowagalne) czy ortostatyczne stanowiąc około 70 - 80% incydentów, zwykle są łagodne, nieobarczone śmiertelnością (około 0%). Omdlenia spowodowane przyczynami neurologicznymi, głównie padaczką, ocenia się na około 10%. Kardiologiczne podłoże incydentów utrat przytomności można udokumentować u około 5% pacjentów, najczęściej są to zaburzenia rytmu serca, rzadziej inne patologie sercowo – naczyniowe, mogą jednak prowadzić do nagłego zgonu (śmiertelność oceniana jest na 18 – 33%).

Powikłania omdleń
Ze względu na możliwość urazów mechanicznych w czasie upadku (złamanie ręki, wstrząs mózgu, uraz głowy itp.) trzeba podchodzić do omdleń poważnie, zapobiegać im i leczyć je.
Ponadto omdlenie może być sygnałem poważnej choroby, stąd potrzeba wyjaśnienia jego przyczyn. W każdym przypadku utraty przytomności należy zgłosić się do lekarza! Bardzo ważnym jest znalezienie przyczyny omdlenia i jak najszybsze rozpoczęcie leczenia. Czasami szczegółowa rozmowa lekarza z pacjentem wystarczy do postawienia odpowiedniej diagnozy, czasem niezbędne jest wykonanie pewnych badań.

Leczenie
Diagnostyka i leczenie omdleń są problemem złożonym. By właściwie postępować należy przede wszystkim poznać przyczynę omdleń. Jest szereg badań, które temu służą (EKG, badanie echokardiograficzne, rtg klatki piersiowej, próba pionizacyjna, badania laboratoryjne, EEG, tomografia komputerowa, badanie usg tętnic szyjnych i inne). O tym, jakie badania i w jakiej kolejności będą wykonane decyduje lekarz w oparciu o badanie fizykalne i wywiad.

Leczenie omdleń wazowagalnych polega przede wszystkim na unikaniu sytuacji, w których dochodzi do omdlenia (zwłaszcza długotrwałego stania w źle wentylowanych pomieszczeniach). Zaleca się poruszanie nogami przy długim staniu (w celu zwiększenia powrotu żylnego do serca). Dieta powinna zapewniać zwiększoną podaż soli i wody. W leczeniu farmakologicznym stosuje się najczęściej propranolol, metoprolol, czasem ponadto mineralokortykoidy. Postępowanie doraźne przy tego typu omdleniu polega na ułożeniu chorego w pozycji horyzontalnej z nogami powyżej głowy.
Leczenie omdleń kardiogennych zależy od zasadniczej patologii układu krążenia. Po ustaleniu przyczyny omdleń podejmuje się adekwatne postępowanie. Leczenie może być farmakologiczne, zachowawcze lub nawet kardiochirurgiczne.

 
ZWIŃ ARTYKUŁ
PRZEWIŃ DO GÓRY